حسن حسن زاده آملى

41

خود آموز نصاب (كليات نصاب الصبيان) (فارسى)

فعلاتن مفاعلن فعلن بهر بحرش فرو مرو بوحل در فلك هفت كوكب سيار * آفريده خداى عز و جل قمر اس‌ت و عطارد و زهرة * شمس و مريخ و مشترى و زحل « 1 » القطعة الرابعة و العشرون فى بحر الخفيف المسدس المخبون المحذوف فى بيوت الكواكب السبعة السيارة اى تو را آفتاب و ماه غلام بحر اين قطعة شد خفيف بنام فاعلاتن مفاعلن فعلان * خانهاى نجوم سبعه تمام حمل و عقرب است با بهرام * قوس و حوتست مشترى را رام « 2 »

--> ( 1 ) نامهاى اين كواكب سبعه سياره به فارسى در اين بيت به ترتيب شعر بالا آورده شد كواكب مه و تير و ناهيد ميدان چو خورشيد و بهرام و برجيس و كيوان ( 2 ) اين چند بيت اشاره بيكى از احكام نجوم است و ما مختصرى از آن را از زيج بهادر خانى تلخيص كرده ميگوئيم بدانكه چون آفتاب سلطان كواكب و اسد سلطان بروج است و هر دو در مزاج موافق لذا اسد را بيت شمس گردانيدند و قمر كه آبى مزاج و سرطان نيز كه در مزاج مانند اوست سرطان را خانه ماه قرار دادند و باقى از ده برج يكى از حيز شمس و ديگرى از حيز ماه هم از جهة مناسبتى نيز بكواكب خمسه سياره دگر دادند بدين ضابطه كه اول در برج كه نزديك تر به دو بيت نيرين ( شمس و قمر ) ميباشند يعنى سنبله و جوزا بعطارد ( تير ) دادند و به همين ترتيب دوء ديگر را بزهره ( ناهيد ) و دوء ديگر را به مريخ ( بهرام ) و دوء ديگر را به مشترى ( برجيس ) و دوء ديگر را بزحل ( كيوان ) و برج هفتم از خانه هر كوكب و بال آن كوكب باشد مثلا دلو آفتاب را وجدى قمر را و بال است و على هذا القياس و هرگاه كوكب در خانه خود بود بغايت به قوت خود باشد و ظهور تأثيرش به قوت شود چه هر كس را اختيار در خانه خود مثل اختيار سرطان بر مملكت است و هر گاه به خانه و بال باشد بغايت ضعيف و حقير باشد بمثابه كسى كه او را از خانه اش بيرون آورده بجاى ناملايم مقيد سازند و ما براى سهولت تصور آنچه گفتيم صورتى ترسيم مينمائيم .